Akademísk heilindi

Stefna MH varðandi akademísk heilindi

Markmið Menntaskólans við Hamrahlíð er að stuðla að alhliða þroska allra nemenda og virkri þátttöku þeirra í lýðræðisþjóðfélagi með því að bjóða hverjum nemanda nám við hæfi. Heiðarleiki, ábyrgðartilfinning og góð vinnubrögð eru mikils metin og því ber skólanum að hvetja til akademískra heilinda í öllu starfi sínu.

Í hugtakinu akademísk heilindi felst ekki aðeins að virtar séu reglur um verkefna- og prófavinnu og viðurlög við brotum á þeim, heldur einnig að efla siðferðiskennd og siðferðisþroska nemenda og alls skólasamfélagsins. Til að ná því markmiði þurfa stjórnendur, kennarar, nemendur og forsjáraðilar nemenda að leggjast á eitt.

Akademísk heilindi fela í sér:

Að skila eigin efni, bæði í einstaklingsvinnu og hópvinnu.
Að skýra frá hvaðan þekkingin er fengin með því að gera grein fyrir öllum heimildum, hvort sem er frá fyrstu, annarri eða þriðju hendi og hvort sem heimildir eru skriflegar, munnlegar, í mynd eða hljóðskrá.
Að vitna jafnt og þétt í heimildir á viðurkenndan hátt og gera heimildaskrá eftir viðurkenndum akademískum staðli.
Að nýta sér upplýsingatækni og samfélagsmiðla á ábyrgan hátt.
Að virða góða starfshætti í prófum: Nemendur skulu ekki taka með sér óleyfilegt efni í próf og hvorki tala við né trufla aðra nemendur í prófi. Kennarar skulu sitja yfir í prófum af ábyrgð. Þeir mega hvorki leyfa nemendum að vera lengur í prófi né hjálpa þeim. Stjórnendur skulu sjá til þess að farið sé að reglum skólans um próf.

Hvað telst akademískt misferli?

Andstæðan við akademísk heilindi er akademískt misferli. Í því felst hegðun sem leiðir til þess að nemandi nær betri árangri en hann á skilið í einum eða fleiri þáttum sem metnir eru til einkunnar eða hann eyðileggur fyrir öðrum nemendum. Þá gildir einu hvort ásetningur liggur að baki eða ekki. Það að vita ekki að um akademískt misferli er að ræða afsakar ekki slíka hegðun.

Ritstuldur: Að setja viljandi eða óviljandi fram hugmyndir, orð eða hugverk annarra án þess að vísa skilmerkilega til heimilda.
Samsekt: Að ýta undir misferli annars nemanda, til dæmis með því að leyfa honum að afrita verkefni og skila sem sínu eigin.
Fjölföldun: Að skila sama hugverki oftar en einu sinni, t.d. í tveimur eða fleiri ólíkum áföngum eða sem mismunandi námsþáttum.
Að fara ekki eftir reglum í prófi, t.d. taka með sér óleyfilegt efni í próf, valda truflun eða hafa samskipti við annan próftaka.
Ósæmilegt athæfi, svo sem að bæta óviðeigandi efni við skilaverkefni eða haga rannsóknarvinnu þannig að hún samræmist ekki góðum starfsháttum.

Önnur dæmi um akademískt misferli:

Að afrita efni frá öðrum nemanda eða leyfa öðrum að afrita efni frá sér.
Að ljúka verkefni fyrir annan nemanda.
Að skila inn verkefni sem unnið er af öðrum, t.d. nemanda, foreldri, vini eða einkakennara.
Að vísa ekki til heimilda, hvort sem það er viljandi gert eða ekki.
Að falsa gögn sem notuð eru í verkefni.
Að stela prófgögnum.
Að koma með óleyfilegt efni inn í próf, svo sem óleyfilegan hugbúnað í reiknivélum, snjallsíma, snjallúr, fartölvur eða spjöld, þráðlaus heyrnartól eða önnur raftæki.
Að trufla próf eða fara ekki eftir reglum í prófsal.
Að villa á sér heimildir og taka próf í stað annars nemanda.

Viðmið MH um notkun gervigreindar

Gervigreind, nánar tiltekið spunagreind (e. generative AI), getur verið gagnlegt verkfæri í skólastarfi en þá er mikilvægt að skilja eðli hennar.

Gervigreindarverkfærin (ChatGPT, Claude, Gemini o.s.frv.) vita í rauninni ekki neitt, heldur spá þau fyrir réttu svari með því að greina mynstur út frá þeim upplýsingum sem þau hafa aðgang að. Það er því nauðsynlegt að skilja og þekkja viðfangsefnið sem unnið er með gervigreind hverju sinni og vera gagnrýnin á svör hennar.

Bæði nemendur og kennarar í MH mega almennt nota gervigreind sér til stuðnings, nema annað sé sérstaklega tekið fram, en ekki til að vinna vinnuna fyrir sig. Lokaafurðin skal bera með sér að vinnan sé þeirra eigin en ekki gervigreindarinnar.

Nemendur bera fulla ábyrgð á eigin vinnu og verða þeir að geta sýnt fram á að um þeirra eigið verk sé að ræða.

Almennt er ekki mælt með því að nota gervigreind sem heimild en stundum getur gervigreind fundið gagnlegar heimildir. Séu þær notaðar skal vísa til þeirra og skrá þær í heimildaskrá.

Gæta skal að því að deila aldrei persónulegum eða viðkvæmum upplýsingum með gervigreind, þar sem slíkar upplýsingar verða að öllum líkindum varðveittar og notaðar til að þjálfa líkönin frekar. Athugið að myndir af einstaklingum teljast til persónuupplýsinga.

Þá getur kolefnisfótsporið við notkun gervigreindar, sér í lagi við myndvinnslu, verið töluvert svo fara verður varlega í að nota hana.

Gagnrýnin hugsun er lykilatriði þegar kemur að gervigreind. Verkfærin sem í boði eru geta komið að góðum notum en þó aðeins ef við erum meðvituð og gagnrýnin á það sem vera ber hverju sinni. Nemendum og kennurum ber að viðhafa fagleg vinnubrögð og sinna námi og starfi af heilindum.

Hvað mega nemendur og kennarar gera?

Nemendur mega nota gervigreind sér til aðstoðar, einkum til að:

Afla upplýsinga
Koma sér af stað
Fá hugmyndir

Ávallt þarf að hafa í huga að upplýsingar frá gervigreind eru ekki alltaf áreiðanlegar, þær þarf að meta á gagnrýninn hátt.

Jafnframt mega nemendur nota gervigreind til að skipuleggja nám sitt, til dæmis með því að:

Spegla eigin hugsanir og fá endurgjöf
Fá viðbótaraðstoð, t.a.m. við að fá skýringar á leiðbeiningum o.s.frv.

Athugið að þetta má, svo framarlega sem kennarar leyfa það. Fylgja ber leiðbeiningum og ráðleggingum kennara í hvívetna.

Kennurum er heimilt að notfæra sér gervigreind, einkum til að:

Fá hugmyndir
Fá ráðleggingar og endurgjöf
Móta verkefni og námsmat, t.d. matskvarða
Undirbúa kennslu

Hvað mega nemendur og kennarar ekki gera?

Nemendum er óheimilt að:

Fara gegn fyrirmælum kennara í verkefnalýsingu um notkun gervigreindar.
Afrita lítið breytt eða óyfirfarið úttak gervigreindar og skila því sem eigin verki án nokkurrar sjálfstæðrar úrvinnslu.
Nota gervigreind við vinnslu verkefnis án þess að geta þess (í úrlausninni / texta verkefnis).
Setja persónugreinanleg gögn (t.d. myndefni, persónuupplýsingar um samnemendur eða kennara o.s.frv.) eða viðkvæm rannsóknargögn inn í gervigreindarlíkön.

Kennurum er óheimilt að:

Afrita lítið breytt eða óyfirfarið úttak gervigreindar og nýta í kennslu sem eigið verk án nokkurrar sjálfstæðrar úrvinnslu.
Setja persónugreinanleg gögn eða viðkvæm rannsóknargögn inn í gervigreindarlíkön. Slíkt telst til brota á persónuvernd.
Láta gervigreind meta úrlausnir nemenda.
Skylda nemendur til að styðjast við gervigreind.

Vinnubrögð
Kennarar mega krefjast þess að nemendur geri grein fyrir vinnu sinni og þá sérstaklega hvort og hvernig þeir kynnu að hafa notað gervigreind. Slík greinargerð gæti falist í:

Munnlegri vörn (á staðnum, með myndbandsupptöku o.s.frv.)
Afriti af samskiptum við gervigreind
Skilum á mismunandi útgáfum af verkefni sínu (e. version history)
Yfirlýsingu (e.k. heiðursmannasamkomulagi), til dæmis um að gervigreind hafi ekki verið notuð

Kennarar meta aðstæður hverju sinni og ber nemendum að fylgja fyrirmælum þeirra að öllu leyti.

Ef grunur leikur á að gervigreind hafi verið notuð á óleyfilegan hátt, gilda sömu reglur og um annað akademískt misferli.

Afleiðingar af akademísku misferli

Fyrsta brot í minni háttar verkefni (svo sem heimanámi, vinnu í tíma, í tilraunastofu, í smærri verkefnum og skyndiprófum):

Kennarinn gerir nemandanum ljóst hversu alvarlegt málið er og nemandinn skýrir sína hlið.
Nemandinn er minntur á reglur skólans um akademísk heilindi.
Ef sönnunargögn eru ófullnægjandi, sérstaklega í tilfellum þar sem grunur leikur á óheimilli notkun gervigreindar, ber nemandinn ábyrgð á að sýna fram á að vinnan sé hans eigin.
Ef nemandinn getur sýnt fram á áreiðanleika vinnu sinnar og kennarinn er sannfærður, er málinu lokið.
Ef nemandinn getur ekki sýnt fram á áreiðanleika vinnu sinnar, getur kennarinn ákveðið hvort nemandinn fái tækifæri til að vinna verkefnið aftur.
Ef nemandanum er ekki gefið tækifæri til að vinna verkefnið aftur, fær hann núll í einkunn fyrir það.
Ef verkefnið gildir til lokaeinkunnar í áfanga skráir kennarinn atvikið í eyðublaðið Brot á akademískum heilindum og skilar til stjórnenda skólans.
Nemandanum er gerð grein fyrir afleiðingum þess að brjóta aftur gegn reglum um akademísk heilindi.

Fyrsta brot í mikilvægu verkefni [1] (svo sem prófum yfir önnina og lokaprófum, ritgerðum og verkefnum) EÐA annað brot í minni háttar verkefni sem gildir til lokaeinkunnar í áfanga:

Kennarinn gerir nemandanum grein fyrir alvarleika þess að brjóta reglur um akademísk heilindi og gefur honum tækifæri til að útskýra sína hlið málsins.

Nemandi viðurkennir misferli

Ef nemandinn viðurkennir misferli skráir kennarinn atvikið í eyðublaðið Brot á akademískum heilindum og skilar til stjórnenda skólans.
Kennarinn ákveður í samráði við stjórnendur hvort nemandinn fái núll fyrir verkefnið eða hvort honum sé heimilt að vinna það aftur. Kennarinn getur krafist þess að endurskil fari fram undir eftirliti.
Nemandanum er gerð grein fyrir afleiðingum frekari brota á reglum um akademísk heilindi.
Ef nemandinn er yngri en 18 ára eru foreldrar/forráðamenn hans upplýstir um málið.

Nemandi neitar misferli / ófullnægjandi sönnunargögn

Ef nemandinn neitar að hafa gerst brotlegur en kennarinn er ekki sannfærður og sönnunargögn eru ófullnægjandi (sérstaklega í tilvikum sem tengjast gervigreind), ráðfærir kennarinn sig við fagstjóra.
Fagstjóri felur öðrum kennara að fara sjálfstætt yfir málið.
Sönnunarbyrðin hvílir á nemandanum, hann þarf að sýna fram á áreiðanleika vinnu sinnar. Nemandanum er gefinn kostur á að gera það í viðurvist beggja kennara.
Ef nemandinn getur sýnt fram á áreiðanleika vinnu sinnar og kennararnir eru sannfærðir er málinu lokið. Þó gæti kennarinn krafist úrbóta á einstökum þáttum ef þörf krefur.
Ef kennararnir eru ekki sannfærðir um heilindi nemandans er atvikið skráð í eyðublaðið Brot á akademískum heilindum og sent stjórnendum skólans. Kennarinn ákveður í samráði við fagstjóra eða viðeigandi stjórnendur hvort nemandinn fái núll fyrir verkefnið eða hvort honum sé heimilt að vinna það aftur.
Nemandanum er gerð grein fyrir afleiðingum frekari brota á reglum um akademísk heilindi.
Ef nemandinn er yngri en 18 ára eru foreldrar/forráðamenn hans upplýstir um málið.

[1] Hvað telst mikilvægt verkefni er undir kennara komið en öll verkefni sem gilda 25% eða meira af annareinkunn má líta á sem mikilvæg.

Endurtekin brot á reglum um akademísk heilindi í verkefnum sem gilda til lokaeinkunnar í áfanga:

Hafi nemandi verið skráður oftar en einu sinni í eyðublaðið Brot á akademískum heilindum, taka stjórnendur skólans mál hans til umfjöllunar.
Hvert mál er metið sérstaklega. Mögulegar afleiðingar geta til dæmis verið þær að einkunnin núll verði gefin fyrir viðkomandi verkefni án möguleika á endurskilum, að nemanda verði vísað úr áfanga eða úr skólanum, allt eftir eðli og alvarleika brotanna.
Skólastjórnendur funda með nemandanum um afleiðingar brotanna. Ef nemandinn er yngri en 18 ára eru foreldrar/forráðamenn hans upplýstir um málið.

Réttindi nemanda sem grunaður er um akademískt misferli

Nemanda sem grunaður er um akademískt misferli býðst að skýra mál sitt fyrir kennara og/eða stjórnanda.

Eigi nemandi á hættu að missa einingar fyrir áfanga eða vera vikið úr skóla á hann rétt á að hafa foreldri eða annan málsvara með sér á fund um málið. Áður en niðurstaða fæst skulu nemandi og forsjáraðilar hans eða málsvari fá að skoða öll gögn í málinu og leggja fram mótmæli eða eigin rök, í samræmi við 13. grein stjórnsýslulaga.

Hvernig er best að stuðla að akademískum heilindum og forðast akademískt misferli?

Ábyrgð nemenda

Nemendur Menntaskólans við Hamrahlíð ástunda sjálfstæð vinnubrögð og skólinn ætlast til að þeir virði akademísk heilindi í öllu námi sínu, í kennslustundum og utan þeirra sem og í lokaprófum. Hér er átt við hvers kyns verkefni, munnleg og skrifleg, tilraunir og skýrslur um þær, ritgerðir, rannsóknarritgerðir, skapandi verkefni og heimavinnu. Þegar viðhöfð eru vönduð akademísk vinnubrögð er ávallt getið heimilda og vísað til þeirra í heimildaskrá sem unnin er á viðurkenndan hátt. Heimildir geta verið af ýmsu tagi, t.d. prentað efni, efni á neti eða upptaka, hvort sem er í hljóðskrá eða mynd. Það er á ábyrgð nemenda að kynna sér stefnu skólans um akademísk heilindi. Það er engin afsökun fyrir nemanda sem grunaður er um akademískt misferli að hafa ekki vitað betur.

Nemendur skulu einnig bregðast við ef þeir sjá merki um akademískt misferli annarra nemenda eða óvönduð vinnubrögð af skólans hálfu og láta kennara og/eða rektor vita.

Hvernig geta nemendur varast akademískt misferli?

Með því að:

Kynna sér stefnu skólans varðandi akademísk heilindi og akademískt misferli.
Leggja sig fram um að ljúka verkefnum á eigin spýtur.
Afhenda ekki öðrum nemanda verkefni sín.
Afrita ekki verkefni frá öðrum nemanda.
Forðast að fá of mikla hjálp við verkefnaskil eða yfirlestur, svo sem frá vinum, ættingjum, samnemendum, í einkatímum, frá ritgerðabönkum eða aðilum sem bjóða prófarkalestur, eða nýta gögn af deilisíðum á netinu.
Varast að hjálpa samnemendum sínum of mikið við að ljúka verkefnum.
Geta alltaf heimilda, hvaðan sem þær eru fengnar (á prenti, af neti eða annars staðar).
Segja alltaf frá heimildum í munnlegum kynningum.
Láta ekki meta sama verk oftar en einu sinni til einkunnar.
Læra hvernig á að vísa til heimilda á réttan hátt og gera heimildaskrá.
Spyrja kennara eða bókasafns- og upplýsingafræðing um vafaatriði.
Skila verkefni í gegnum Turnitin-kerfið.
Nýta netið og samfélagsmiðla á ábyrgan hátt.
Láta kennara eða rektor vita af akademísku misferli nemanda, kennara eða af hálfu skólans.

Turnitin-kerfið

Skólinn hefur nú aðgang að Turnitin-kerfinu sem kemur upp um ritstuld og eru bæði kennarar og nemendur hvattir til að nota það þegar við á. Kennarar geta krafist þess að verkefnum sé skilað gegnum Turnitin og það sé skilyrði þess að farið sé yfir verkefni og þeim gefin einkunn.

Skyldur skólans

Skólinn ber ábyrgð á því að nemendum sé leiðbeint um hvað felst í akademískum heilindum og þeir hljóti þjálfun í réttri meðferð heimilda. Þessi leiðsögn fer fram í ýmsum námsgreinum og á ýmsum stigum námsins: Í byrjendaáföngum svo sem lífsleikni, í kennslustundum í hverri grein fyrir sig þegar kynnt eru mikilvæg skilaverkefni, á bókasafni með hjálp bókasafns- og upplýsingafræðinga og í viðtölum nemenda við umsjónarkennara.

Skólinn skal einnig gera stefnu sína um akademísk heilindi aðgengilega nemendum, foreldrum, forsjáraðilum og kennurum á heimasíðu skólans.

Það er enn fremur á ábyrgð skólans að tryggja það að kennarar hljóti þjálfun í að nota þá tækni sem talin er stuðla að góðum vinnubrögðum og akademískum heilindum.

Ábyrgð foreldra og forsjáraðila

Foreldrar og forsjáraðilar skulu tryggja nemendum gott námsumhverfi heima við og hvetja börn sín til að viðhafa sjálfstæð og ábyrg vinnubrögð. En það er einnig ætlast til að nemendum sé leyft að gera mistök. Foreldrar og forsjáraðilar ættu því ekki að skrifa eða endurskrifa verkefni nemenda.

Önnur atriði

Nemendum MH er kynnt stefna skólans um akademísk heilindi í lífsleikniáfanga í upphafi námsferils síns. Í efri áföngum er aftur vísað til þessarar stefnu og ávallt þegar meiri háttar verkefni eru lögð fyrir nemendur.

Endurskoðun á stefnu skólans um akademísk heilindi

Endurskoða ætti stefnu skólans um akademísk heilindi reglulega, að minnsta kosti á fimm ára fresti.

Breytingar á stefnunni skulu samþykktar af stjórnendum og kennurum skólans.

(Byggt á handbók IB)

Síðast uppfært: 14. ágúst 2026